Unieważnienie kredytów w euro, USD i jenach – ochrona konsumenta bez względu na walutę

Unieważnienie kredytów w euro, USD i jenach – ochrona konsumenta bez względu na walutę

Kredyty walutowe pod lupą – nie tylko „frankowicze”

Temat unieważniania umów kredytów walutowych w Polsce kojarzy się głównie z kredytami frankowymi. Jednak przepisy prawa oraz orzecznictwo TSUE i Sądu Najwyższego potwierdzają, że ochrona konsumenta dotyczy każdego kredytu walutowego – w tym w euro (EUR), dolarze amerykańskim (USD) czy jenie japońskim (JPY).

Podstawy prawne unieważnienia kredytu walutowego

Dyrektywa 93/13/EWG

Chroni konsumentów przed nieuczciwymi warunkami umów i nie przewiduje żadnych wyjątków walutowych – dotyczy wszystkich kredytów konsumenckich.

Kodeks cywilny – art. 385¹ i 58 k.c.

Klauzule abuzywne są niewiążące, a jeśli ich eliminacja powoduje, że umowa nie może być wykonywana, jest ona nieważna od początku (ex tunc).

TSUE – waluta nie ma znaczenia

Wyrok z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 (Kásler)

Trybunał podkreślił, że klauzule waloryzacyjne określające mechanizm przeliczania walut podlegają kontroli pod kątem abuzywności, jeżeli nie są sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta. Orzeczenie to ma zastosowanie do każdego kredytu walutowego, nie tylko we frankach.

Wyrok z 3 października 2019 r., C-260/18 (Dziubak)

TSUE wskazał, że jeśli usunięcie klauzul abuzywnych powoduje upadek umowy, sąd krajowy nie może jej uzupełniać innymi mechanizmami – musi stwierdzić nieważność. Zasada ta obejmuje kredyty indeksowane lub denominowane do dowolnej waluty, w wyroku Trybunał nie wskazuje na CHF, tylko „walutę obcą”.

Wyrok z 8 września 2022 r., C-80/21

Trybunał przypomniał, że ochrona konsumenta przed abuzywnością obejmuje również sytuacje, w których waluta umowy jest inna niż waluta kraju, w którym kredyt jest udzielany. Przykładowo: kredyt w euro udzielony w Polsce podlega identycznym zasadom ochrony jak kredyt we frankach czy jenach.

Sąd Najwyższy – zasady wspólne dla wszystkich kredytów walutowych

Wyrok SN z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18

Sąd Najwyższy stwierdził, że mechanizm ustalania kursu waluty przez bank w sposób jednostronny i arbitralny stanowi klauzulę abuzywną, bez względu na to, czy dotyczy franka szwajcarskiego, euro, dolara czy jena.

Uchwała SN z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22

SN podkreślił, że skutki abuzywności postanowień są takie same dla wszystkich umów kredytowych konsumenckich, w których zastosowano klauzule walutowe – brak jest podstaw do różnicowania ochrony w zależności od waluty odniesienia.

Jakie kredyty można unieważnić?

Oprócz popularnych kredytów frankowych, unieważnieniu podlegają również m.in.:

• kredyty hipoteczne w euro, z klauzulami przeliczeniowymi do kursów bankowych,
• kredyty w USD, zwłaszcza z mechanizmem jednostronnego ustalania kursu,
• kredyty w JPY (jenach), w tym tzw. kredyty „mieszane” z wypłatą w PLN, ale rozliczane w walucie obcej,
• inne kredyty walutowe lub indeksowane do walut obcych, jeśli spełniają kryteria abuzywności.

Z doświadczenia naszych klientów wiemy, że najczęściej wadliwych kredytów w EURO i USD udzielały mBank oraz PKO BP (Nordea). Dotychczas w każdej prowadzonej przez nas sprawie sądy przychylały się do argumentacji wskazanej w pozwie, traktując omawiane kredyty na równi z tymi „frankowymi”.

Skutki unieważnienia kredytu walutowego

Po stwierdzeniu nieważności umowy kredytobiorca może żądać:

• zwrotu wszystkich świadczeń wpłaconych bankowi (rat, prowizji, opłat, ubezpieczeń),
• odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wezwania banku do zapłaty,
• wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej nieruchomości.

Dodatkowo, po orzeczeniu TSUE z 15 czerwca 2023 r. (C-520/21), bank nie ma prawa żądać od kredytobiorcy wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia przedawniają się co do zasady po 6 latach (dla konsumentów, w odniesieniu do roszczeń powstałych po 9 lipca 2018 r.), a dla roszczeń przedsiębiorców – po 3 latach.
Kluczowe jest to, że bieg przedawnienia zaczyna się od momentu, gdy konsument dowiedział się o abuzywnym charakterze postanowień – często jest to dopiero data uzyskania opinii prawnej lub zapoznania się z orzecznictwem.

W kancelarii przyjęliśmy praktykę, że bieg przedawnienia rozpoczyna się dopiero po analizie danej umowy przez adwokata i jest ona każdorazowo aprobowana przez sądy.

Podsumowanie

Prawo unijne i krajowe daje możliwość unieważnienia kredytu walutowego w euro, USD czy jenach na takich samych zasadach, jak kredytu frankowego. Orzecznictwo TSUE i SN jednoznacznie potwierdza, że waluta umowy nie wpływa na zakres ochrony konsumenta.